Unisław Śląśki

Unisław Śląski (Langwaltersdorf) to największa wieś Gór Kamiennych, leżąca pomiędzy Pasmem Lesistej od zachodu, Górami Suchymi od południowego wschodu i na Wyżynie Unisławskiej w obrębie Gór Wałbrzyskich. Jej zabudowania ciągną się ok. 2,5 km wzdłuż górnego biegu Ścinawki, na wys. ok. 550-600 m, zajmując kotlinowate obniżenie, które ku południu przechodzi w wąską, przełomową dolinę Ścinawki. Tam też do rzeki z prawej strony uchodzi Unisławka.

Administracyjnie Unisław Śląski zlokalizowany jest w gminie Mieroszów, w powiecie Wałbrzyskim. Pierwotna nazwa Langwaltersdorf pochodzi prawdopodobnie od imienia Walter. Unisław Śląski położony jest na trasie z Mieroszowa do Wałbrzycha, przy drodze krajowej nr. 35. Charakterystycznym punktem w krajobrazie miejscowości jest stromy Stożek Wielki. Po przeciwnej stronie doliny góruje masyw Dzikowca i Lesistej Wielkiej.

Unisław Śląski leży na trasie kolejowej z Kuźnic Świdnickich do Mieroszowa i Mezimesti. Do 13 grudnia 2003 r. zatrzymywały się tutaj pociągi pasażerskie, w tym międzynarodowe (z Wrocławia do Pragi). Obecnie linia jest nieczynna. Szczyt pobliskiego Dzikowca jest miejscem startowym dla paralotniarzy, a w sezonie zimowym działa tu wyciąg, naśnieżane są stoki. Miejscowość jest atrakcyjnie położona, przy głównej drodze z dobrymi połączeniami autobusowymi z Wałbrzychem. Można znaleźć tanie noclegi w Unisławiu, dzięki czemu można tu spędzić niedrogie wakacje w otoczeniu pięknych gór i licznych atrakcji.

Początki Unisławia Śląskiego nie są znane. Na pewno istniała tu osada już w XIV w., skoro w 1368 r. księżna Agnieszka, po śmierci męża, księcia Bolka II Świdnickiego, powołała na marszałka swego dworu von Czettritza z Unisławia. Była to zatem znaczna posiadłość, siedziba rycerska. Jednak podczas wojen husyckich w 1426 r. została doszczętnie zniszczona i ponad sto lat stała opuszczona. Dopiero w 1533 r. lokowano ją na nowo. Uczynił to hrabia von Hochberg z Książa, który nabył w 1509 r. całą okolicę. Od tego momentu Unisław Śląski pozostał w rękach tego rodu. Mieszkańcy w większości przyjęli protestantyzm i do 1654 r. użytkowali miejscowy kościół parafialni. Po wojnie 30-letniej zmuszeni byli oddać go katolikom.

Prężniejszy rozwój wsi miał miejsce dopiero w 1. połowie XVIII w. W 1atach 1741-42 wzniesiono nowy kościół, plebanię i szkołę ewangelicką. W 1765 r. wartość majątku hrabiego von Hochberga wynosiła 4.571 talarów. W dużej już wsi mieszkało wówczas 31 kmieci, 20 zagrodników i 67 chałupników, wśród nich 30 rzemieślników. W 1782 r. wymieniano jako części Unisławia Śląskiego Unisław Dolny i Ługowinę. Były tu 2 kościoły i 2 szkoły (katolickie i ewangelickie), 4 młyny wodne i bielnik, a mieszkało 33 kmieci, 13 zagrodników i aż 103 chałupników. Unisław Śląski był dużą wsią tkacką, bowiem pracowało tu 67 warsztatów chałupniczych.

Największy rozkwit Unisław przeżył w l. poł. XIX w. Był dużą wsią rolniczą, a zarazem ośrodkiem tkactwa chałupniczego. W 1825 r. liczył 134 domy, w tym 2 kościoły (katolicki i ewangelicki), plebanię i szkołę z 2 nauczycielami, folwark, szpital-przytułek, 4 młyny wodne, 2 gorzelnie, 2 browary, 4 tartaki, 4 bielniki i 4 folusze, pracowały też 103 krosna płóciennicze. Wśród mieszkańców było jeszcze 26 innych rzemieślników, 7 handlarzy drewnem i 7 kupców. Była to więc uprzemysłowiona wieś, w której mniejszość stanowili chłopi żyjący wyłącznie z uprawy roli. Unisław Śląski nadal rozwijał się i w 1885 r. liczył już 177 domów. Ulokowano tu także duże nadleśnictwo. W 1873 r. przez wieś przeprowadzono linię kolejową, która trasę z Kuźnic Świdnickich pokonywała tunelem. We wsi powstała stacja kolejowa.

Jednak warunki życia we wsi były ciężkie, szczególnie w okresie I wojny światowej. Chłopi byli tak uciskani, że wywołali bunt w dobrach księcia von Hochberga, sprzeciwiając się podwodom i kontrybucjom dla wojska. W okresie międzywojennym Unisław rozwijał się słabiej. Nie został też letniskiem, chociaż leży w atrakcyjnym terenie i był dobrze zagospodarowany. W 1939 r. były tu 3 gospody z 25 miejscami noclegowymi oraz 4 pensjonaty z 16 miejscami (częściowo poza obecną wsią).

Po 1945 r. pozostał dużą wsią rolniczą zasiedloną ludnością polską na miejsce dotychczasowych mieszkańców, wysiedlonych do Niemiec. Nie odrodziły się miejscowe drobne zakłady przemysłowe, a w dawnym folwarku ulokowano gospodarstwo PGR. Ze względu na korzystne położenie i dobre warunki naturalne Unisław był nietypową osadą w tym regionie, bowiem prawie zachował pierwotny stan zaludnienia. Bez wątpienia przyczyniło się do tego sąsiedztwo Wałbrzycha i dobre połączenia komunikacyjne. Stan ten utrzymuje się nadal, a wieś rozwija się. Powstało sporo nowych domów mieszkalnych. i budynków gospodarczych, co sprawia, że Unisław powoli przekształca się w osiedle na obrzeżach aglomeracji wałbrzyskiej.

Źródło: Słownik geografii turystycznej Sudetów, Góry Kamienne